EHUNGINTZA

Ehungintza etxeetan egiten zen garai batean. Urnietan ere oso inportantea zen.

Argazkiko etxean lantzen zen eta  horregatik deitzen zaio Eulianea.Hemen aspaldian oihalak egiten zituzten.

Baina herrian fabrika bat ere izan zen.
Gipuzkoan lau enpresa nabarmendu ziren: Urnietako Orio lantegia (1845).

5.Ako  Josu Serrano

ITZAIN

Itzaina kirol bat da,orain, lehen lanbidea zen eta zezenari tira eginez lehiatzen da.
Idi-demak edo idi-probak herri kirol bat da, non idi-pare batek 1.500 eta 4.500 kilogramo arteko harria plazan zehar alde batetik bestera mugitu behar duten. Gidatzen dituenari itzain deritzo.
Garai batean demarako idiak baserrian lan egiten zuen eta aposturen bat gerturatzen zenean, lan gutxiago egiten zuen eta elikadura berezia ematen zitzaion.
Gaur egun, idiak lehiaketarako bakarrik gordetzen dira kortan. Lehiaketako idia egunero mendian barrena ibilarazten dute zangoak sendotzeko, 5 kilometro inguru. Ukuiluan tokirik onena gordetzen zaio. Tarteka, probaren bat egiten dute harriren batekin idiak herresta-lanetan jarduteko ohitura gal ez dezan.
Garai bateko itzainek gure bideetan hainbat eta hainbat objektu, belar, pakete... garraiatzen zituzten akuiluarekin idi edo behiei eraginez.

Jon Martinez

DONEJAKUE BIDEA

Donejakue bidea hainbat pertsonek egindako ibilaldia da. Bide horren zati bat Urnietatik pasatzen da.

Egiteko bide luzea bada ere, erromesaren pausoak hori koloreko gezi eta maskorrekin apaindutako harrizko mugarriek gidatzen dituzte, Santiagorako norabidea eta distantzia adieraziz.

Santiagoko tradizioak dio Jesusen hamabi apostoluetako bat, Jainkoaren hitza Espainian zabaldu ostean, Palestinara itzuli zela. Bertan, Herodes Agripak harrapatu eta martirizatu egin zuen. Gerora, Santiagoren dizipuluek bere gorpuzkia Galiziara eraman zuten eta Alfontso II.a Kastua, erregeak, Santiagoko katedrala eraikitzea erabaki zuen lekuan ehortzi zuten.

5.Ako  John Gonçalvez

BASOA

Basoa zuhaitzen dentsitate handiko lur saila da. Sailkapen orokor baten arabera, banatu ditzakegu bi multzo handitan, zuhaitz nagusiak kontuan hartuta: Hosto erorkorraren eta hosto iraunkorraren basoak.

Urnietan ere baditugu zenbait baso. Batez ere Adarra alderantz. Pago eta haritzez osatutako basoak ditugu, oso ederrak gainera. Baso hauek, gehienak hosto erorkorrekoak dira eta udazkenean oso politak jartzen dira.

 5.Ako Leire Gonzalez de San Pedro

BURDINOLAK

Burdinolek berebiziko garrantzia izan zuten gure Herria industrializatzeko bidean.

Horietan olagizonek egur-ikatz asko behar zuten labeetan jartzen zuten mea lantzeko; errekuntza haizeak berak eragiten zuen edota eskuz mugitutako hauspoz lortzen zuten. 

XIII. mende aldera berrikuntza handi bat gertatu zen haizeola edo agorroletan: zeharrolak sortu ziren, ibaietako uraz baliatzen ziren burdinolak. Uraz mugiarazten zuten gurpil bat (azelina) tarteko, olagizonen nekea arindu zuten eta lanaren errendimendua areagotu. 

Berriro XIX. mendearen erdialdera aurrerapauso bat eman zen. Gure herriko siderurgiak garai hartarako modernotzat jo daitekeen berrikuntza teknologikoa onartu zuen: labe garaiak.

Urnietan ere olak izan ziren eta garai batean inportanteak izan ziren.

5.Ako Uxue Sanchez

SEGA

Sega lehen, ez zen herri kirol bat, baizik lanbide bat.

Baserritarrek beharrezkoa zuten sega. Baserrietako belardietako belarra mozten zuten beraien abereak bizirik mantentzeko bestela abereek ez dute janaririk.

Sega , gaur egun, herri kirol bat da. Baserrietako belardietan egiten den herri kirola. Beraien helburua, ahalik eta belar gehien moztea da.

Euskal Herriko hainbat baserritarrek, baserriko abereak mantentzeko, ia-ia egunero belarra mozten dute. Moztu bezain pronto, baserritarrek belarra bildu behar dute: gure herrialdean euria beti prest dago gu agurtzeko-eta.

Eta zer da sega? Laborea eta belarra hondo-hondotik ebakitzeko erabiltzen den lanabesa, bi eskutoki dituen kirten luze eta zuzen batez eta honek muturrean duen burdinazko xafla luze eta okertu batez osatua. Txapelketarako erabiltzen den xafla luze eta oker horrek 1,18 m eta 1,24 m artekoa izan behar du.

5.Ako Inhar Oiarzabal

IKAZKINTZA

Ikazkintza prozesu naturalaren bidez egurretik ikazkintza lortzen duen lanbide zaharra da.

Txondor izeneko egur pilaketa eratzen zuten ikazkinek minerala lortzeko. Prozesuak aste batzuk irauten zitun, 50.000 bat kilogramo egur erabiliz.

Egur-ikatz ekoizpena, "Egur-ikatza" Euskalerritik oso antzinako garaietatik eta gaur egun arte iraun du. Ikazkinek erabiltzen zituzten tresnak: eskubara; belakia.

NAHIA SALSAMENDI 5.A

ARTZAIN

Artzaintza animaliak edo aziendak taldeka zaintzeko jarduera da, normalean mendian, zelaietan edo kanpoaldeetan orokorrean lan eginez. Tradizionalki, artzain-txakurrek asko laguntzen dute zeregin honetan. Eusakl Herriko artzainak ezagunak izan dira historian zehar eta munduko beste toki batzuetan. Izan ere, XIX . mendetik aurrera hemendik joandako asko artzain ibili ziren Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldean, esate baterako: Idaho, Kalifornia eta Nevada estatuetan, batik bat.

GARAZI RAMOS.

IARZA BASERRIA

Uste da XV.mendekoa izan daitekela. Iarza baserriak ez dauka armarririk, ez dakigu noiztik, zeren ez baitu inork gogoratzen.

XVII.mendearen amaieran, Nicolas de Yarza ageri da Santiagoko Zaldun bezala.

Baserrian bilakatua eta bai aurreko mendearen bai oraingoan jabeak maiz aldatu dira, bizilagunak bezalaxe. Iarza, gaur, baserri handi bat da, forma errektangularrekoa eta orain dela urte asko bi bizitzetan banatua. Foru Aldunari terrenoak saldu baino lehenago 49.000 m2 zituzten baina gaur askoz ere gutxiago.

IORITZ LIZEAGA

HARGINAK

1989.urteko argazkia da, Amaia Rosek atera zuena, hargiñak arroketatik harria atera eta aztertu ondoren zatitzen ari da. Uste dugu erdi aroko argazkia dela, ez gaude oso seguru ez dugulako beste argazkirik.

Gizon bat porrarekin harria jotzen ikusten da argazkian eta harri hori menditik lehergaiuz lehertu, atera, aztertu eta gero jotzen ari da forma jakin bat emateko.

Erakutsi nahi digu garai bateko harginek nola egiten duten lan. Zer pauso ematen zituzten menditik atera aztertu eta forma jakin bat eman ... Nire ustez ere esan nahi digu garai honetako eta eta aspaldikoa desberdintasunak zeintzu diren.

Harria erregai gisa erabiltzen zuten garai batean. Erregaia lortzeko burdin urtua behar zen, eskuratzeko harria menditik atera eta labe zilindrikotan erretzen zuten.

Nere ustez lan gogorra izango zen hau baina orain lan hauek beste modu batera egiten dira makinaz, robotez.... Lan honen zati gogorrena blokeak egitea da nere ustez, eskuz zinzelarekin poliki-poliki egin behar dira eta gainera neurri batean egin behar dira bestela berriz hasieratik.

0IER URBIZU 5.A

ABELZAINTZA

Abeltzaintza historia aurretik egiten den lanbide bat da eta gaur egun arte irauten du.

Abeltzaintza lehen sektore ekonomikoaren jarduera da, azienda edo abereak zaintzeaz arduratzen dena. Euskal Herrian tradizionalki oso lanbide hedatua izan da, tipikoki baserriarekin lotutakoa, gaur egun gainbeheran doan arren.

Orokorrean, abere edo animaliak bi taldetan sailka ditzakegu: azienda larria (behiak , zezenak eta zaldiak) eta xehea (ardiak, txerriak eta ahuntzak ). Hauen ustiapenaren bidez, esnea , arrautzak eta bestelako elikagaiak lortzen dira.

Abeltzainak dira lanbide hau dutenak. Askotan nekazaritzarekin lotura handia daukate.

JOSUNE LARRAYOZ 5.A

ELIZA ERROMANIKOA

Kaixo, 5.Bko Gorka naiz eta Eliza erromanikoei buruz hitz egingo dizuet:

Argazki hau 1914. urtekoa da, eta ez daukagunez Erdi Aroko argazkirik eta honek Erdi Aroko giroa duenez, Erdi Arokoa dela esango dugu.

San Juan plazatik egina dago, eta San Migel eliza (Urnietako eraikin zaharrena, eliza erromanikoa) ikusten da.

Argazki honetan oso ondo ikusten da zein den aztarna garbiena eliza erromanikoa dela jakiteko. Aztarna hori puntu erdiko arkukoa da, kareharri ilunez egina eta apaingarririk gabea. Eta beste bat dago ere: dorre zaharrera igotzeko eskailera-dorre biribilean.

1837 ko irailaren 8 an gerra karlista Urnietara etorri zen, eta sute bat eragin zuten.

Sutearen erruz eliza erre egin zen, eta 5 etxe bakarrik onik atera ziren. Urnietarrak, hain haserre jarri ziren eliza erre zutenean, karlista bati jarraitu eta elizaren suari bota zutela.

GORKA CURIEL 5B

HERRITARREN BIZIMODUA

Kaixo, trontzalariei buruz hitz egingo dizuet.

Herri kirolak jendetza izugarria biltzen zuten, bai herriko festetan izaten ziren bileretan, bai Goiburukoetan edo baserriren batean ala bestean antolatzen ziren erakustaldi eta lehiaketetan.

Argazki hauetako lehian, behinik behin garbi ikus liteke hau, gazte eta helduenentzat izan ohi zela ikuskizuna.

Trontzatu beharreko enborrak, hankak lurperatuta zituzten asto moduko batzuetan eusten ziren.

LIBE ARRUARTE 5.B

KONTZEJUZARRA

Argazkian ikusten dena Elizaurre etxearen plazako fatxada da, Eulianea etxea, bere zurezko balkoitxoarekin. Etxe honek Kontzejuzar, Elizaurre edo Eulianea etxearen izena hartzen du. Etxe aurreko petril horretan saldu zituen urte askotako igande eta jaietan Teresa Isasa Gorritik bere goxokiak eta xingola edo zinta bedeinkatuak. Eulianea etxeak, Kaminuberri aldera zegoen ate bat eta plazatik tabernara sartzeko beste bat zeuzkan. Ate honek, aldapan zegoen kalera joateko harri gisezko lau eskailera-maila zeuzkan.Garai batean etxe honetan biltzen ziren herriko agintariak erabakiak hartzeko, horregatik deitzen zaio KONTZEJUZAR, udaletxe zaharra zelako.

Elizaurre edo Eulianea 1972. urtean bota zuten.

Nerea Díez

ESNEKETARIAK

Kaixo, ni Martin naiz,esneketariei buruz hitzegingo dizuet.

Baserrietako behien esne ekoizpena garrantzia handiko diru sarrera izan ohi zen, eta esne hori kaleko eta Donostiako etxeetaraino eramatea egunero egin behar zen eginkizuna.

Urnietan bazen esne-partitzaile guztiak Donstiaraino eraman eta bertatik ekartzen zituen autobus zerbitzua-Txintxuaren autobusa, Aldanondoarena...- eta ez ziren gutxi Urnietatik bertara joan ohi zirenak.Herrian bertan, esnea banatu eta soro eta baratzetako ekoizkinak saltzeko astoa erabili ohi zuten gure baserritarrek, txukun-txukun bere kartolak jantzita. Gure kaleetako leku estrategikoetako paretetan ez zen burdinezko uztairik falta astoak bertan lotzeko.

MARTIN ABAD 5.B

SASKIGILEAK

Garai batean, ia baserri guztietan saskiak egiten ziren nork bere pasadizua egiteko behintzat. Batzuk modu batekoak eta besteak bestekoak, bakoitzak ahal zuen modukoak, etxerako behar zirenak.Saskiak modu askotara egiten dira. Beraiek ere ez zituzten denak berdinak egiten, batzuk zumitz zabalarekin eta beste batzuk estuarekin egiten ziren. Makil meheari azaleko zumitza bakarrik ateratzen zioten. Egur lodiari, berriz, zumitz zabalak, eta dena zumitz bihurtu behar zen enborra. Honek lan haundiagoa izaten zuen. Dena zumitz egiteko enborrak bastante lodia behar zuen, eta ondo berotu behar enborra horretarako. Saskigileak, artean ibiltzen direnak, labe bereziak dituzte horretarako jarriak. Egurra ondo berotu ezkero zumitza errez ateratzen da. Ianire Senperena